Wszystko o zwierzakach

Mrówki

Rude mrówki leśne

Rude mrówki leśne

W lasach, przy ścieżkach, pod drzewami, na skraju i w innych nasłonecznionych miejscach można spotkać tzw. rude mrówki leśne. Zwykle gniazdują w dużych kopcach zbudowanych z naniesionych resztek roślinnych. Budowa kopuły, będąca wynikiem pracy tysięcy robotnic, zapewnia mu optymalne ustawienie w stosunku do słońca. Dla gospodarki społeczeństwa ma to niebagatelne znaczenie, ponieważ składające się z setek tysięcy osobników kolonie rudych mrówek leśnych zużywają na bardzo liczne potrzeby socjalne ogromne ilości energii. W porównamiu do owadów samotnych - społeczne muszą wykonywać mnóstwo dodatkowych czynności - budować gniazda, znosić materiał mrowiskowy, penetrować teren, patrolować mrowisko, przenosić potomstwo do innej części gniazda i wiele, wiele innych. Dlatego gdyby położyć na łące karmnik z odrobiną miodu lub cukru (pokarm dostarczający dużo energii) - szybko zejdą się do niego poszukujące pokarmu mrówki.

Podchodząc bliżej do mrowiska rudych mrówek leśnych (zdj. na dole) można zauważyć, że zbiegają się w nim długie marszruty robotnic. Są to szlaki pokarmowe. Często prowadzą one na drzewa. Tam mieszczą się kolonie mszyc, które dostarczają mrówkom bogatą w węglowodany spadź. Inne szlaki rozpraszają się w miarę oddalania się od gniazda. Tworzące je mrówki rozbiegają się aby indywidualnie szukać pokarmu w ściółce leśnej. Powracające do gniazda robotnice taszczą schwytaną zdobycz lub też, jeśli powracają z kolonii mszyc - mają rozpęczniony (od zmagazynowanej spadzi) odwłok. Gdy przyjrzysz się ofiarom mrówczych polowań, zobaczysz, że masz do czynienia z drapieżcą niewyspecjalizowanym - robotnice znoszą do mrowiska najrozmaitsze drobne bezkręgowce.


Kolonie polikaliczne

Czasami wiele mrowisk rudych mrówek leśnych (szczególnie Formica polyctena) może współpracować ze sobą tworząc tzw. kolonię polikaliczną. W takiej sytuacji mieszkańcy wszystkich mrowisk kolonii tworzą jedno społeczeństwo. Żyją jak mieszkańcy jednego gniazda, bez jakichkolwiek objawów wzajemnej agresji. Mrówka z jednego mrowiska może bez problemu zamieszkać w innym. Podstawowym warunkiem utrzymania integralności kolonii jest stała międzymrowiskowa wymiana osobników. Robotnice przechodząc do innego gniazda (w ramach tejże wymiany) przynoszą zapach własnego (mrówki rozpoznają się właśnie po zapachu). Na tej zasadzie zapachy mrowisk kolonii nieustannie się mieszają. Ta dyfuzja zapachowa zapobiega wyindywidualizowaniu się któregoś z nich. Może ona też zachodzić dzięki wymianie pokarmu między robotnicami z różnych gniazd. Eksperyment polegający na odcięciu mrowiska od reszty kolonii spowodowałby utratę ich cech wspólnych. W wyniku doświadczenia kolonia uzyskałaby nową postać, w ramach której nie byłoby już miejsca dla "oderwanego" elementu.

Kolonie polikaliczne powstają najczęściej z pojedynczego mrowiska, w którym żyje wiele królowych. Początkowo, gdy mrowisko takie jest jeszcze niewielkie, robotnice poszukują pokarmu w jego pobliżu. W miarę wzrostu liczności społeczeństwa, mrówki muszą rozchodzić się na coraz większym obszarze, by zebrać dostatecznie dużo pokarmu. W końcu w rozwoju społeczeństwa nadchodzi moment, kiedy robotnice już tak daleko odchodzą od gniazda, że wydajność ich pracy jest minimalna (ponieważ zużywają dużo energii na dojście do tego miejsca i przyniesienie z niego pokarmu). Wówczas dalszy rozwój społeczeństwa grozi kryzysem głodowym. Wyjściem jest założenie nowego mrowiska, które będzie eksploatować inne obszary. Aby tak się stało, mrówki z mrowiska macierzystego budują nowy kopiec, po czym część robotnic i królowych przenosi się do niego. W ten sposób społeczeństwo dzieli się na dwie części. Początkowo mrowisko potomne (odkład) jest silnie związane z mrowiskiem macierzystym. Między nowym mrowiskiem a macierzą nieustannie krążą robotnice tworząc zwarty szlak. W miarę usamodzielniania się odkładu więzi te słabną coraz bardziej. W końcu znikają zupełnie, a oba mrowiska są w stosunku do siebie równorzędne. Taka jest kolej rzeczy u podrodzaju Formica. U Coptoformica mrowiska potomne nawet po uzyskaniu pełnej samodzielności pozostają w więzi z macierzą. Tak więc w przeciwieństwie do mrówek Formica, których kolonie polikaliczne mają tendencję do rozpadania się na samodzielne mrowiska w miarę upływu czasu, Coptoformica tworzą kolonie trwale ze sobą związanych gniazd.

U rudych mrówek leśnych obserwuje się także inny sposób zakładania nowego gniazda. Młoda królowa tuż po locie godowym może wniknąć do mrowiska obcego gatunku (najczęściej Formica fusca), gdzie zostanie zaadoptowana przez miejscowe robotnice. Choć, jak się przypuszcza, taka metoda zakładania gniazda jest mało skuteczna, to jednak umożliwia ona rudym mrówkom leśnym kolonizację niezajętych dotychczas obszarów. Wyobraźmy sobie bowiem, że nowe gniazda powstawałyby wyłącznie drogą "pączkowania" (czyli oddzielania się od starych). Gatunek byłyby wówczas bardzo mało mobilny, a jego rozprzestrzenianie nazbyt powolne. Większe fluktuacje warunków środowiskowych mogłyby w tej sytuacji doprowadzić do jego wymarcia. Ratunkiem okazuje się tu wykorzystanie już istniejących społeczeństw obcego gatunku.

To, czy dane społeczeństwo jest polikaliczne, czy też jednomrowiskowe (monokaliczne), można z pewnym prawdopodobieństwem słusznej oceny stwierdzić po samym wyglądzie robotnic. Zwykle mrówki pochodzące ze społeczeństwa monokalicznego są większe od mieszkanek kolonii polikalicznych. Wyjaśnienie tej zasady tkwi w różnej dostępności pokarmu. Terytoria poszczególnych mrowisk w kolonii polikalicznej częściowo zachodzą na siebie i wobec tego mrówki z jednego mrowiska zbierają mniej pożywienia, niż gdyby na ich terytorium nie wchodziły inne robotnice. Mrowisko monokaliczne cały otaczający je teren ma wyłącznie dla siebie i nie musi się z nikim dzielić jego zasobami. Dzięki temu larwy dostają dużo pokarmu i wyrastające z nich mrówki osiągają większe wymiary.

Nazwa "rude mrówki leśne" w najszerszym znaczeniu taksonomicznym obejmuje wszystkie mrówki budujące kopce ze szczątków roślinnych oraz podobne do siebie w ogólnym wyglądzie. Wedle tego założenia do rudych mrówek leśnych zaliczane są gatunki z podrodzajów Formica s. str., Raptiformica For. i Coptoformica Müll.

 

 

Dodatki na bloga
Dodatki na bloga
Dodatki na bloga
GG: 4774210
Chester Š
Adoptowałam pieska o imieniu Suzi.


Dodatki na bloga
Dodatki na bloga